Иран
Explore the content and search within this document
Document Information
Source:
Wikipedia
Author:
Unknown
Date:
Unknown
Genre:
Unknown
Language:
Avar
Tags:
None
Added:
Jul 21, 2025 12:46
POS-tagging Coverage:
91.5%
(Jun 13, 2026)
Search within this document
All Sentences (58)
58 sentences
2
ID: 78917
БакътӀерхьуда гӀорхъи уна ГӀиракъгун, шималгун-бакътӀерхьуда - Азарбижан, Армения ва Турциягун, шималалдаса - Туркменистангун, бакъбаккуда - Афгъанистан ва Пакистангун.
3
ID: 78918
Шималалдаса Ираналъул гӀорхъи чурула Каспий ралъадалъ, жунубалдаса - Гьинд океаналъул Парс ва ГӀуман заливаца.
4
ID: 78919
ГӀемерал гӀасрабаца гьаб пачалихъалъул Машрикъалъул регионалда цӀцӀикӀкӀарасаб асар букӀана, амма жакъаги Иран жиндир ГӀЖПялда балагьун исламияб гӀаламалда ункъабилеб экономика ва БакътӀерхьул Азиялда кӀиабилеб экономикалъун ккола.
5
ID: 78920
Гьеб гурони, технологиял церетӀеялъул рахъалдаса Иран ккола регионалда бищун церетӀурал пачалихъаздаса.
6
ID: 78921
Гьединго Ираналъул ракь буго Евразиялъего стратегикияб рахъалдаса кӀвар бугеб регионалда ва пачалихъалъухъ чӀахӀиял нарталъул ва тӀабигӀияб газалъул запасал руго.
7
ID: 78922
Парсал, азарбижанал, курдал ва лурал ккола Ираналъул бищун чӀахӀиял халкъаллъун.
8
ID: 78925
Ираналъул хӀукуматияб тарих рикӀкӀуна дунялалда бищунго некӀсияздасан, хъвай-хъвагӀаяздалъун гьелъул заман бахула 5 азарсонида.
9
ID: 78926
Гьелъул ракьалда, Хузестаналда, тӀоцебесеб Элам хӀукумат гӀуцӀана нелъер эраялдаса цебе III азарсонида.
10
ID: 78927
Дариил I заманалда Парс империя тӀибитӀана Юнаналдаса ва Киренаикалдаса бахъун Гьинд ва Тарим гӀоразда щвезегӀан.
11
ID: 78928
Иран, тӀолго жиндир хъвай-хъвагӀиялъул тарихалда жаниб жиб Парс-абун лъалеб, 2 азар соналъ букӀана дунялалъул бищун цӀцӀикӀкӀараб асар бугеб сиясияб ва маданияб марказлъун.
12
ID: 78933
Цо-цо къавмал Иранияб тӀалъиялъул бакътӀерхьул рахъалда чӀана; балучал ана бакъбаккул рахъалда ва ГӀуман заливалъул рагӀаллъуда.
13
ID: 78935
Мидиязе кӀвана жедер кверщалихъ тӀолго бакътӀерхьул Иран ва цо-цо бакъбаккул ракьалги рачизе.
14
ID: 78936
Бабиланиялгун цадахъ гьез Ассириялъул империя щущах бана, Месопотамия ва Урартуги бахъана.
15
ID: 78938
Курашица Экбатана кодо босула ва живго Мидиялъул ва Парсалъул ханлъун лъазавула.
16
ID: 78939
Мидиязул Иштувегу ханин абуни гьеб заманалъ асирлъун ккола, амма хадув эркен гьавула ва цо останалъул бетӀерлъун тола.
17
ID: 78942
Курашил вас Камбизица II инсул империялъул ракьал Мисралда ва ХӀабашиялда щун гӀатӀид гьарула.
18
ID: 78943
Камбиз хведал ва гьелдаса хадуб ханасул рокъор лъугӀарал чӀваял ва кьалазул хӀасилалда, ханлъуда вачӀула Дарий Гистасп.
19
ID: 78945
Гьанжесеб Ираналъул цӀикӀарасеб территория ккана Селевкиязул кверщалихъ, амма дагьаб хадуб парфяназул хан Митридат I цӀиял ракьал рахъизе гӀоло гьужумал гьаризе байбихьана ва Персиягун Мавараннагьр жиндирго пачалихъалда жанир рачана.
20
ID: 78946
Нилъер эраялда цебе 92 соналда Парфиялдаги Рималдаги гьоркьоб гӀорхъи бикьана Евфрат гӀоралъул русло ккун, амма румал кватичӀого парфянал магърибиял сатрапиязда тӀад гьужум гьабуна ва парфияца къезе гьаруна.
21
ID: 78947
Гьеб гьужумалъе жаваб хӀисабалда парфянаца гьабураб чабхъадул хӀасилалда Левант ва Анатолия бахъана румазухъан, амма хадур Марк Антонийил бояца цӀидасан Евфрат гӀоралъул рагӀалда нахъе реххана.
22
ID: 78948
Гьелдаса хадуб Парфиялда цоялдаса хадуб цояб ккун гражданлъиялъул рагъал тӀоритӀана Рималъ парфиназдаги греказдаги гьоркьоб питна бекьиялъул хӀасилалда.
23
ID: 78949
224 соналъ Ардашир Папакан абурав, Парсалда бугеб Хейр шагьаралъул бетӀерасул васас, парфян хан Артабан IV боги гъурун кӀиабилеб Персиялъул империя гӀуцӀула - Ираншагьр абун цӀарги лъола гьеб пачалихъалда, гьелъул тахшагьарги Фирузабадалда тола, живгоги цӀияб Сасаниязул династиялъул кьучӀ лъуравчилъунги вахъула.
24
ID: 78950
Гьеб заманалда арстократиялъул ва зартуштиял рухӀаниязул асар ва къуват цӀикӀуна, цогидал дин ккурал чагӀазе квалквал гьабула.
27
ID: 78954
Бищун кӀудияб шагьаралда - Тегьраналда гӀумру гьабула 8,7 млн чияс (ва 14 млн шагьаралъул агломерациялда).
28
ID: 78955
Тегьраналда бакӀарун буго пачалихъалъул бащадаса цӀцӀикӀкӀараб промышленнияб къуват, гьени гьоркього уна - автомобилазул, электронияб, яргъил, химикияб ва кванил производство.
29
ID: 78956
КӀиабилеб бищун кӀудияб шагьар ккола - Машгьад, гьеб буго шигӀияз мукъадасаблъун рикӀкӀунеб шагьар.
35
ID: 78965
1950 соналда цебе Иран бикьулеб букӀана 12 останалда: Ардалян, Азарбижан, Балучистан, Парс, Гилан, Араки-ГӀажам, Хурасан, Хузестан, Керман, Ларестан, Лурестан ва Мазандаран.
36
ID: 78968
Амма 1990-абилел соназ лъимергьаби лъалаго дагьлъана ва наслаби гӀезариялъул даражаялдасаги гъоркье ккана.
37
ID: 78969
ТӀолго лъимергьабиялъул коэффициент - 1,87 (наслаби гӀезариялъе букӀине ккола 2,15).
38
ID: 78970
Халкъалъул 61% цӀцӀикӀкӀараб процент гӀадамзул буго 30 сон тӀубачӀеб гӀелалъул .
42
ID: 78974
ГӀиракъ, Азарбижан ва БахӀрейн пачалихъалгун, Иран ккола шӀигӀияб халкъалъул процент бащадасан цӀцӀикӀкӀараб бугеб пачалихъаздаса, амма, «Вилаят Факигь» абураб хӀукуматияб доктринаялда рекъон хӀукуматалъул сиясат шигӀизмалда тӀад гӀуцӀун гьечӀо.
46
ID: 78978
Cунниязул къадар расмияб информациялда рекъон буго 9 %, амма цогидал баяназда рекъон гьезул къадар хӀатта 20% бахулеб батула.
49
ID: 78981
Ахирисеб кӀиго расмияб къагӀидаялъ хӀукуматалъ рикӀкӀула ва къануналъ цӀунула.
51
ID: 169419
Гьеб ккола «Арияб пачалихъ»-абураб магӀна кьолеб прилагательное яги «Ариязул пачалихъ»-абун бугеб генетив, гьаб калимаялдаса кьучӀ босулеб авест.
56
ID: 169478
1950-абилеб соналъ гьзул къадар дагьлъана 10-яллда щвезегӀан, ва хадуб 1960 соналдаса 1981 соналда щвезегӀан гьезул къадар бахана 28 останалде.
57
ID: 169479
2004 соналъ Хурасан бикьана 3 останалда, ва гьединго 2010 соналъ Тегьранги - 2 батӀаяб останалда.
58
ID: 169481
1979 соналдаса бахъун 2006 соналде щвезегӀан халкъалъул къадар кӀицӀул цӀцӀикӀкӀана ва бахана 70 495 782 чиясда, цинги 2011 соналъ - 75 149 669 чиясдаги.