ГӀумар-хӀажи Зиявудин Дагъистани
Explore the content and search within this document
Document Information
Source:
Wikipedia
Author:
Unknown
Date:
Unknown
Genre:
Unknown
Language:
Avar
Tags:
None
Added:
Jul 21, 2025 12:43
POS-tagging Coverage:
92.5%
(Jun 13, 2026)
Search within this document
All Sentences (61)
61 sentences
1
ID: 76109
Гьесул эмен ГӀаду вукӀана кӀудияв, Дагъистаналда, МагӀарухъ машгьурав гӀалимчи.
3
ID: 76112
Гьелдаса хадуб гьев цӀалана росдал мадрасаялда акъадия абураб гӀелмияб даражаялде щвезегӀан, хадуб Аваристаналъул батӀи-батӀиял росабалъ гӀалимзабазда цеве.
4
ID: 76114
ГӀумар-хӀажи машгьурав вуго Турциялда, Мисриялда ва цогидалги бусурман улка-ракьазда.
5
ID: 76115
Гьев гӀалимчиясул гӀумруялъги гӀелмияб хӀаракаталъги цӀакъ ритӀухъ гьарула академик Ю.И. Крачковскиясул гьал рагӀаби: «Жал къисматалъ ватӀан тун къватӀире рехарал дагъистаниял рукӀунаан тӀолабго бусурман дунялалъул вакилзабазе киналго мукурал авторитеталлъун».
6
ID: 76117
Амма жиндирго инсул ватӀаналда, Дагъистаналда ГӀумар-хӀажил цӀарги гӀелмуги нахъа заманалдаги цӀакъ дагьал гӀадамазда гурони лъалароан.
7
ID: 76118
Октябралъул инкъилаб ккелелде цебе ГӀумар-хӀажил диниял хӀалтӀабиги шигӀриял асаралги рахъулаан Турциялдаго гӀадин Дагъистаналдаги, ва гьел гӀатӀидго тӀиритӀун рукӀана халкъалда гьоркьор.
8
ID: 76119
Гьесул «КӀудияб мавлид», «МугӀжизат анбия», «МигӀраж ан-наби», «Къасидадт ал-ажир», «Къисас анбия» гӀадал диниял асарал лъаларев чи магӀарулазда гьоркьов къанагӀатги вукӀинчӀо ва гьанжеги гьечӀо.
9
ID: 76120
Совет хӀукуматалъул заманалда ГӀумар-хӀажил гӀумруги бечедаб ирсги букӀана «тӀад ракь хъван тун» ва кинабго гьабуна гьев жиндирго халкъалда кӀочон тезавизе.
10
ID: 76121
Квералъ хъварал мавлидазул тексталги гӀумруялъул хӀакъалъулъ цо чанго мукъсанаб хӀужжаги гурони гьесул хӀакъалъулъ тӀокӀаб щибниги лъалеб жо букӀинчӀо магӀарулазда.
11
ID: 76122
Амма XX гӀасруялъул ахиралда ккарал хиса-басияз рес кьуна ГӀумар-хӀажил асарал басмаялда рахъизе гуребги, гьесул адабияб ирсалъул гӀелмияб цӀех-рех гьабизе байбихьизеги, гьесул цӀар кӀодо гьабизеги.
12
ID: 76124
Хадубго гьесго хӀадур гьабуна ва басмаялда бахъана гӀалимчиясул хӀакъалъулъ хъвараб цеберагӀигун ГӀумархӀажил мавлидазул тӀехьги (1996).
13
ID: 76125
Гьелдаса хадуб магӀарул ва гӀурус мацӀазда басмаялда рахъарал газетаздаги, журналаздаги, батӀи-батӀиял мажмугӀаздаги, тӀахьаздаги, гӀелмиял хӀалтӀабаздаги бакӀ ккуна ГӀумархӀажил гӀемержанралъулаб ирсалъе сайигъат гьарурал материалаз.
14
ID: 76126
Гьедин, гӀалимчиясул гӀумруялъеги адабияб хӀаракаталъеги гӀелмияб къимат кьун буго А. МуртазагӀалиевасул «Турциялъул дагъистан диаспораялъул адабият» (2006), С. ХӀайбуллаевасул «XVII-XIX гӀасрабазул магӀарул адабияталъул тарих» (2007) абурал гӀелмиял хӀалтӀабазда.
15
ID: 76129
КъватӀисел пачалихьазда ГӀумар-хӀажил адабияб ирсалъул киданиги гьабичӀо гӀелмияб анализги кьечӀо гьелъие критикияб къиматги, хасго Турциялда, гьев магӀаруласул кӀиабилеб ватӀанлъун букӀараб улкаялда.
16
ID: 76130
Гьенир, бусурман дунялалъулго машгьурав хӀаракатчи хӀисабалда, ГӀумар-хӀажил хӀакъалъулъ баянал дандчӀвала гӀицӀго исламиял энциклопедияздаги, баянтӀахьаздаги, динияб жанралъул адабияталдаги.
17
ID: 76131
Масала, ГӀумар-хӀажил динияб хӀаракаталъул батӀи-батӀиял рахъал загьир гьарун хӀалтӀаби хъварал турказул авторазда гьоркьор рехсезе бегьула Вассап ХӀусейн, Жемил Солакогълу, Ирпан Гундуз, Сулейман Зеки Багълан, Жунейт Бинатли ва ц.
18
ID: 76133
Рагъдаса хадув гьев вачӀана Истамбулалде ва гьенив лъугьуна накъшбанди тӀарикъаталъул халиди абураб жамагӀаталъул кӀудияв шайих Гюмюшханаялдаса АхӀмад Зиявудин-апандил муридлъун.
20
ID: 76135
Истамбулалда ПатӀма СултӀан мажгиталда аскӀоб букӀараб мадрасаялда ГӀумар-хӀажица цӀалана тапсирги, хӀадисги, усул-пуругӀги ва мантӀикъ гӀелмуги.
22
ID: 76137
Гьеб хъулухъалда вукӀаго, 1904 соналда гьесул гӀелму камиллъула къудус мавлавияти абураб даражаялде щвезегӀан.
23
ID: 76139
Гьебго шагьаралда гьес ячана ахирисей чӀужуги, Назипат абурай гӀадан, ва гьезие микьго лъимерги гьабуна.
24
ID: 76142
Гьеб сабаблъун, цӀияб гӀолохъантурказул хӀукуматалъ, тамихӀ хӀисабалда, гьев витӀана Мадинаялде.
25
ID: 76143
Гьениб гьес бана анкьго моцӀ. Мадинаялда ГӀумар-хӀажил лъай-хъвай ккола гьеб мехалъ гьениве вачӀарав Мисриялъул бетӀер Хидив ГӀабас ХӀилми-пашалгун.
27
ID: 76146
ГӀумар-хӀажица гьеб ахӀи къабул гьабула ва «Мунтазагь» абураб кӀалгӀаялда хъизангун цадахъ рештӀуна.
29
ID: 76149
Гьеб мехалъ хола накъшубанди тӀарикъаталъул шайих, халидия жамагӀаталъул цевехъан ИсмагӀил Нажати-апанди.
30
ID: 76150
Гьесул бакӀалда Гумушханаялдасесул муридзабазда гьоркьоса тола бищунго лъикӀ тасавуп гӀелму лъалев, гьунар тӀокӀав ГӀумар-хӀажи Зиявудин.
31
ID: 76151
Истамбулалда ГӀумар-хӀажица байбихьула муридзабазе шаригӀаталъулги тасавупалъулги дарсал кьезе.
32
ID: 76152
Гьеб ишалда вукӀаго, гьев тӀамула «Мадраса-т-ул мутахӀасис» абураб мадраясалъул мударрислъунги.
36
ID: 76156
ГӀолохъанаб заманалдаго, Дагъистаналда цӀалулеб мехалъ, гьес анлъго моцӀида жаниб рекӀехъе лъазабуна хирияб Къуръан.
37
ID: 76157
Гьелдаго цадахъ ГӀумар-хӀажица, цогияздаса тӀокӀаб даражаялда, рекӀехъе лъазабуна хӀадис гӀелмуги.
38
ID: 76158
Хасияталъулги тӀабигӀаталъулги рахъалъ ГӀумар-хӀажи вукӀана тархъанаб, лъиданиги бачӀеб пикруялъул, бахӀарчияб гӀамал-хасияталъул инсан.
39
ID: 76160
Гьелъие шайихас кьола гьадинаб жаваб: «Тушманасул малакь бугеб ракьалда патва бахъиялъул магӀна букӀунароӀ» - ян.
40
ID: 76163
Гьеб къиматаб ирсалъул сурат цебечӀезабизе кумек гьабула гӀалимчиясул гӀелмиялгун адабиял хӀалтӀабазул гьаб сияхӀалъ
41
ID: 167273
Гьезул хъизамалда букӀана микьго лъимер, ГӀумар вукӀана гьезда гьоркьоса анкьабилевлъун.
42
ID: 167274
ГӀелмуялде нух ГӀараб гӀелмуялъул хӀакъалъулъ тӀоцересел баянал ГӀумарие щвана Дагъистаналда, жиндирго инсудаса.
43
ID: 167276
Масала, ГӀумар-хӀажие дарасал кьурал мугӀалимзабазда гьоркьов вукӀана ЧӀикӀаса ХӀанзахӀажияв абурав машгьурав гӀалимчиги.
44
ID: 167277
Машгьурлъи Гьев ккола жинца бечедаб гӀелмиябгун адабияб ирс нахъе тарав гӀажаибав инсанлъун.
45
ID: 167287
Гьедин араб гӀасруялъул 90-абилел соназда Сиражудин ХӀайбуллаевас дагьабго пардав борхана ГӀумар-хӀажил ирсалда тӀад.
46
ID: 167288
«Дир рекӀел гьудулзаби» (1995) абураб монографиялда гьелъул авторас тӀоцебе кьуна ГӀумархӀажил гӀумруялъеги адабияб хӀаракаталъеги гӀелмияб къимат.
47
ID: 167297
ГӀалимчиясул гӀумруялъулги адабияб гьунаралъулги хӀакьалъулъ цо-цо интересал баянал дандчӀвала диаспораялъул хъвадарухьабазул асаразулъги.
48
ID: 167304
Малкъараялда къадиясул хъулухъалда вугеб мехалъ, гьелъухъ кколеб харж босулеб букӀун гьечӀо ГӀумар-хӀажица.
49
ID: 167305
«ШаргӀалда рекъон гӀадлу гьабулев чияс пачалихъалъухъа гӀарац босуларо», - янги абун, жиндие кколеб ужра гьес кьолеб букӀун буго мутагӀилзабазе.
51
ID: 167308
1906 соналда ГӀумар-хӀажи тӀамуна Текирдагъ абураб шагьаралъул къадилъун ва гьениб гьес бана кӀиго сон.
53
ID: 167310
Мисриялде гочин ГӀусманиязул цӀияб конституция лъазабураб мехалъ (1908), ГӀумар-хӀажица хъвана «ХӀадис-и АрбагӀин пи ХӀукъукъис-СалатӀин» абураб падишагьасул хӀукъукъ цӀунараб тӀехь.
55
ID: 167318
1914 соналда ГӀумар-хӀажи жиндирго хъизангун цадахъ тӀадвуссана Истамбулалде.
56
ID: 167329
Жиндирго пикру, ахӀвал-хӀал загьир гьабизе, хӀакъаб жо бицине гьев хӀинкъулароан, хӀатта живго падишагьасдасагицин.
57
ID: 167330
ГӀусманиязул империя биххун унел соназда, турказул ахирав султӀан МехӀмед VI вачӀуна ГӀумар-хӀажихъе мадрасалде ва гьесда гьарула империялъул шайхул-исламасул хъулухъ тӀаде босеян.
58
ID: 167332
Бицен буго, ГӀумар-хӀажил гьеб жаваб машгьурлъанила ислам диналъул тарихалда жанибилан.
59
ID: 167333
Хвел ГӀумар-хӀажи Зиявудин хвана 1921 соналъул 18 ноябралда рузман сордоялъ.
60
ID: 167334
Гьев вукъана Истамбулалда Сулеймания мажгиталъул азбаралда, султӀан Сулейманил агьлуялъул хабалазда.
61
ID: 167335
Асарал ТӀадехун абухъего, ГӀумар-хӀажица нахъе тана гӀараб ва турк мацӀазда хъвараб бечедаб гӀелмуги рахьдал мацӀалда хъварал пасихӀал, магӀна гъваридал, ислам диналде халкъалъул ракӀ буссинабулел мавлидалги туркабиги.