МухӀамад-СагӀид Шамил
Explore the content and search within this document
Document Information
Source:
Wikipedia
Author:
Unknown
Date:
Unknown
Genre:
Unknown
Language:
Avar
Tags:
None
Added:
Jul 21, 2025 12:51
POS-tagging Coverage:
93.2%
(Jun 13, 2026)
Search within this document
All Sentences (150)
150 sentences
1
ID: 84089
МухӀамад-СагӀид гуревги гьезул рукӀана ясал-Нажабатги (1899-1983) Нажияги (I9I6-1983) ва гьитӀинго хварав вас Жамалудинги.
2
ID: 84090
ГӀусманиязул Империя бихун хадуб, МухӀамад-Камил хъизангун цадахъ гочана Истамбулалде.
4
ID: 84092
Гьев… къутӀуш лъун вукӀана Дагъистаналъул контрреволюционерас жиндирго хӀаракаталъул бетӀерлъуда».
5
ID: 84093
Гьел бугьтанал жакъагицин дандчӀвала газетазда ва журналазда рахъарал цо-цо макъалабазда.
7
ID: 84095
Гьес киданиги рагӀад рехизе течӀо жиндир ссилияб тухумалдеги кӀудиял умумазул ишаздеги цӀараздеги.
9
ID: 84098
Къадруяв, аваданав, чӀухӀи гьечӀев гьев киназего вокьулаан ва киназго гьесул хӀурматги гьабулаан.
10
ID: 84099
Камилаб пикруги пасихӀаб каламги букӀарав СагӀид Шамил гьебго заманалда вукӀана гӀакъилчиги тарихчиги».
12
ID: 84101
Гьезда гьоркьоб букӀана I9I8 соналъул II маялда Шималияб Кавказалъул халкъаз, Россиялдаса тархъанлъараб, жибго жиндаго чӀараб пачалихъ МугӀрузулаб Республика лъазабиги.
13
ID: 84103
Гьеб къеркьеялъул идеологияб кьучӀлъун букӀана ислам, мурадлъун-ватӀаналъул тархъанлъиги эркенлъиги цӀуни ва щула гьаби.
14
ID: 84104
Шималияб Кавказ ва Дагъистан жибго-жиндаго чӀараллъун рукӀине гӀоло гьабулеб букӀараб рагъ гьелъул идеологазги церехъабазги рикӀкӀунаан Шамил имамас гьабураб рагъул, ай гъазаваталъул цӀияб гьумерлъун.
15
ID: 84106
Гьелъул мурад букӀана ватӀаналда лъугьараб ахӀвал-хӀалалда тӀасан халкъалъул пикру лъазабизе ва, гьебги хӀисабалде босун, большевиказде данде къеркьей билълъинабизе.
16
ID: 84107
Гьеб букӀана Узун-хӀажида хвалил унти чӀвараб, гьев рагӀалде вакӀарараб заман.
18
ID: 84109
Жиндирго пикрабиги мурадалги шайихас загьир гьаруна мажлисалде хъвараб кагътида.
19
ID: 84110
Гьениб гьес хъвалеб букӀана гъазават чӀезе тезе бегьиларилан, миллияб хӀаракат щула гьабизе ккелилан ва, жив хун хадуб, гьелъул цевехъанлъун Турциялда вугев Шамил имамасул ахирисев вас МухӀамад-Камил вищизие бокьилаанилан ва гьесда сверухъ киналго цолъизеги ккелилан.
22
ID: 84113
Гьев вачӀинегӀан гьесул вакиллъун Инхоса Дарбиш МухӀамад-хӀажиги вихьизавуна.
24
ID: 84115
Жиндихъе хабар щвараб мехалъ, гьев Истамбулалде тӀад вуссана ва гьениб гьесда лъана Шималияб Кавказги Азарбижанги БагӀар Аскаралъул кверщаликье ккараллъи.
25
ID: 84117
Гьел къояз Дагъистаналдаса Турциялде тӀад вуссунев вукӀарав турк офицер Мустафа Бутбайица гьадин хъвалеб буго жинда Гуржистаналда дандчӀварав МухӀамад-СагӀидил хӀакъалъулъ: "Гьеб мехалъ Тифлисалде вачӀана Кавказалъул бахӀарчи Шамилил васасул вас СагӀид-бейги гьесда цадахъ Сириялдаса кӀиго чачанавги.
28
ID: 84120
Дун божулароан гьесда мугӀруздаги магӀарулаздаги гьоркьоб эркенго хӀалтӀи гьабизе кӀвеялда, щай гурелъул Дагъистанаги Чачанистанги большевиказул кодор рукӀиндал...
29
ID: 84121
Шайих Шамилил хӀакъалъулъ жакъаги кӀочон течӀел бахӀарчиял биценаз, гьай-гьай, халкъалъулъ кӀудияб рокьиги хӀурматги бижизабуна гьесул лъималаздехунги гьезул лъималаздехунги.
30
ID: 84123
МухӀамад-СагӀидгун дандчӀвазейилан август моцӀалъул ахиралда ГуржистаналъулЛагодехи шагьаралде уна ХӀоцоса Нажмудинил бетӀерлъиялда гъоркь I5 чиясдаса гӀуцӀараб магӀарулазул къокъа.
32
ID: 84126
Гьесие бокьун букӀана лъазе щиб даражаялъул ва къадаралъул кумек гьездаса щвезе бугебали МугӀрузулаб Республикаялъе.
34
ID: 84128
БатӀи-батӀиял авторазул батӀи-батӀиял пикраби руго, МухӀамад-СагӀид Дагъистаналде вачӀараб мехалъ, гьес миллияб къеркьеялъулъ хӀараб ролалда тӀасан.
35
ID: 84129
Масала, Шерефеддин Эрелица хъвалеб буго, магӀарухъе щваравго, гьес жиндаго тӀаде босанила рагъулаб хӀаракаталъул нухмалъи ва аскаралъул штабалъул бетӀерлъун полковник ГӀумар Пираловги тӀамунила.
36
ID: 84130
Ингилисазул тарихчи Александр Бенигсенил пикруялда рекъон, МухӀамад-СагӀид вукӀана гъазаваталъул формалияв лидерлъун.
37
ID: 84131
Гьелъул хӀакъикъиял церехъабилъунилан абуни рукӀана Хунзахъа Хъайтмаз ГӀалихановги, ХӀоцоса Нажмудин имамги, СалтӀаса Узун-хӀажи шайихги.
38
ID: 84132
Узухъда, гьеб суал, МухӀамад-СагӀидил гӀумруялда хурхарал гӀемерал цогидал суалалго гӀадин, рагӀа-ракьанде щун мухӀкан гьабизе ккараб буго.
39
ID: 84133
Амма мухӀканго лъала МухӀамад-СагӀидица Дагъистаналда кинабниги 62 къо бараблъи ва гьев чанго кӀвар бугел рагъазулъ гӀахьаллъаравлъи.
41
ID: 84136
ГӀемер азарго чияс гӀахьаллъи гьабураб дандечӀей сверана унго-унгояб рагъуде".
42
ID: 84137
Гьеб заманалда, ай 1920 соналъул ахиралда Дагъистаналъул миллиял къуватазда церечӀарал аслиял масъалабазул цояблъун букӀана магӀарухъ, кӀвар бугел бакӀазда гӀуцӀун рукӀарал большевиказул горнизонал щущахъ риххизари.
43
ID: 84138
Амма кодоб букӀараб тӀадагьаб ярагъгун гьеб масъала гьезие тӀубазе бигьа букӀинчӀо.
44
ID: 84139
Гьедин, 1920 соналъул 23 сентябралда цолъарал къуватаз гьабураб гьужумалъул хӀасилалда щущахъ биххизабуна Болъихъ букӀараб большевиказул горнизон.
47
ID: 84143
Гьелъул мурадалда Муслим Атаевасул къокъацин битӀун букӀун буго гьесда хадуб.
48
ID: 84144
Амма божарал гӀадамазул кумекалдалъун, мугӀрузул сухъмахъаздасан, захӀматаб, кӀиго моцӀалъ халат бахъараб сапаралъул ахиралда МухӀамад-СагӀид Шамил Нахичеваналде щола ва гьенисан Турциялде уна.
49
ID: 84145
ТӀад вуссун хадуб МухӀамад-СагӀидица жигараб хӀалтӀи гьабуна Турциялдаги, Сириялдаги, Иорданиялдаги ва цоги ГӀагараб Бакъбаккул пачалихъаздаги рукӀарал мугьажирзабазда Кавказалда бугеб ахӀвал-хӀал, хасго гьеб эркен гьабиялъул масъала бичӀчӀизабие ва гьелъие гӀоло хӀаракат гьабизе.
50
ID: 84146
Гьеб квеш букӀарав МухӀамад-СагӀидги 1926 соналъул хаслихъ, цадахъ босун кӀудияб библиотекагун, Варшаваялде гочана.
51
ID: 84147
Гьелъул хӀакъалъулъ гьес жинцаго цо кагътида хъвалеб буго гьадин: «Дица Варшаваялде щвезабуна миллияб библиотека.
52
ID: 84148
Кавказалъул хӀакъалъулъ немец, венгр, франг, испан, итали, латин мацӀазда хъварал гьел къиматал тӀахьал данде гьарун рукӀана хӀурматияв ХӀусен Тосун-бейица.
56
ID: 84152
Гьеб къагӀидаялда гӀуцӀун букӀана къимат тӀокӀаб, тарихияб тӀахьазул кӀалгӀа.
57
ID: 84154
Гьел пачалихъазул бутӀрузеги хӀукуматазеги цӀакъ рихараб букӀана Совет пачалихъги гьелъие идара гьабулеб букӀараб коммунистазул режимги.
58
ID: 84155
Гьединлъидал гьез бажарараб материалиябгун моралияб кумек гьабулаан Совет пачалихъалдаса лъутун рачӀарал гӀадамазе, гьезда гьоркьор Кавказалдаса мугьажирзабазеги.
59
ID: 84156
Гьеб заманалда Польшаялда Кавказалъул мугьажирзабазул гӀумруялъулъ кӀудияб роль хӀалеб букӀана "Прометей" абураб Азарбижаналъул, Гуржистаналъул, Шималияб Кавказалъул, Туркистаналъул ва Украиналъул мугьажирзабазул организациябаз гӀуцӀараб политикиябгун жамгӀияб хӀаракаталъ.
61
ID: 84158
Амма гьесдаги гьевго гӀадал Шималияб Каказалъул мугьажирлъиялъул машгьурал гӀадамаздаги бичӀчӀулеб букӀана жидеда церечӀарал масъалаби гӀумруялде рахъинаризе ккани, жидерго цо хасаб политикияб гӀуцӀи букӀине кколеблъи.
62
ID: 84159
Гьедин, 1926 соналъул I8 ноябралда Варшаваялда гӀуцӀана Кавказалъул магӀарулазул халкъияб партия (1926-1940).
63
ID: 84160
Гьеб букӀана Шималияб Кавказалъул мугьажирлъиялъул тарихалда жаниб гӀуцӀараб тӀоцебесеб ва ахирисеб политикияб партия.
64
ID: 84161
Гьелъул Генералияв секретарлъун вищун вукӀана, гьеб гӀуцӀулаго кӀудияб жигар бахъарав, МухӀамад-СагӀид Шамилги.
66
ID: 84163
Партиялъул программаялда рихьизарурал мурадазул аслияблъун букӀана, I9I7 соналъул I8 сентябралда ГӀандиб тӀобитӀараб мажлисалъ къабул гьабураб хӀукму гӀумруялде бахъинаби, ай тархъанаб Шималияб Кавказалъул Федеративияб Республика гӀуцӀи.
67
ID: 84165
ТӀадехун абухъего, Шималияб Кавказалъул мугьажирзабазда гьоркьоб бищун рахӀат хвезабулеб суаллъун букӀана гӀаммаб мацӀалъул суал.
68
ID: 84166
Гьез рикӀкӀунаан букӀинисеб пачалихъалъул пачалихъияб мацӀги букӀине кколилан.
69
ID: 84167
Гьеб кӀвар бугеб масъала гӀумруялде бахъинабизе гӀололъун 1933 соналъул I6 апрелалда Варшаваялда гӀуцӀун букӀана Шималияб Кавказалъул мацӀазул комиссия.
70
ID: 84168
Гьеб комиссиялда рукӀана Кавказалъул батӀи-батӀиял халкъазулги поляказулги вакилзабиги, гьезда гьоркьор магӀарулал МухӀамад-СагӀид Шамилги Багьавудин Хуршги.
71
ID: 84169
Комиссиялда тӀадкъан букӀана гӀаммаб пачалихъияб мацӀ тӀаса бищизеян абураб масъала.
72
ID: 84170
Байбихьудасанго нахъчӀвана гӀурус, турк ва гӀараб мацӀал, щай гурелъул, комиссиялъул пикруялда рекъон, гьел рукӀана чияр мацӀал.
73
ID: 84171
Гьезул бакӀалда комиссиялъул вакилзабаз халгьабуна лъарагӀ, абхаз, адиг, магӀарул, чачан, осетин мацӀазул.
74
ID: 84172
Ахирги хӀукму гьабуна букӀинисеб Шималияб Кавказалъул Федеративияб Республикаялъул пачалихъияб мацӀлъун лъарагӀ мацӀ тасдикъ гьабизе.
75
ID: 84173
Церелъурал мурадалги масъалабиги гӀумруялде рахъинаризе, гьел мугьажирзабазда ричӀчӀизаризе гӀололъун 30-абилел соназда Варшаваялда Кавказалъул магӀарулазул халкъияб партиялъ, жиндирго органал хӀисабалда, риччалаан батӀи-батӀиял журналалги газеталги, масала, "Путь свободы" , "Борьба" , "Знамя народа" , "Наша цель" , "Горцы Кавказа" , "Вольные горцы" ва гь.ц.
78
ID: 84177
Гьес кӀудияб хӀалтӀи гьабуна гьенир ругел Кавказалъул жамагӀатал данде гьаризе, мугьажирлъиялда церечӀарал гӀаммал масъалаби гьезда ричӀчӀизаризе ва гь.ц.
79
ID: 84179
Масала, I93I соналъул 7 декабралда МухӀамад-СагӀид Шамил ун вукӀана Иерусалималде , гьелъул муфти Амин ал-ХӀусеница Исламияб Конференциялъул мажлисалда гӀахьаллъизеян ахӀун.
80
ID: 84180
Гьенив гьев вищана гьеб организациялъул идараялъул бищун гӀолохъанав вакиллъунги.
81
ID: 84181
Гьеб киналъулго мурад букӀана гьениб Кавказ эркен гьабиялъул суал бичӀчӀизаби ва бусурман улкабазда гьоркьоб гьелъие квербакъи бати.
82
ID: 84182
Гьел соназда МухӀамад-СагӀидица гӀемераб заман балаан СагӀуди ГӀарабистаналдаги.
83
ID: 84183
Гьениб гьесул рукӀана инсудасаги кӀудиял умумаздасги ирсалъе щварал ракьалги цогидаб магӀишатги.
84
ID: 84184
Гьеб гуребги СагӀуди ГӀарабистаналда МухӀамад-СагӀид Шамил хӀалтӀулев вукӀана "РабитӀату ал-Ислами" абураб ТӀолгодунялалъулаб Исламияб Организациялъул нухмалъияб комитеталъул вакиллъунги.
85
ID: 84186
Алманиялдаги Совет пачалихъалдаги гьоркьоб ккараб рагъалъ Кавказалъул диаспораялда цӀилъизабуна ватӀан эркен гьабизеян гьениб даим чӀаго букӀараб хьул, ва мугьажирзабаз байбихьуда гьеб рагъ рохалида къабулги гьабуна.
86
ID: 84187
Амма гьезда хехго бичӀчӀана Кавказалда тӀасан жидер рукӀарал планалги Гитлерил пикрабиги дандекколареллъи.
87
ID: 84189
Гьенив гьев дандчӀвана Алманиялъул бутӀрулгун гьезда гьоркьов живго Гитлергунги.
88
ID: 84190
Амма немцазул планалгун лъай-хъвай гьабураб мехалъ, МухӀамад-СагӀидида бичӀчӀана гьезие жидеего бокьун букӀин Кавказалда тӀад кверщел гьабизе ва гьез киданиги жиндир ватӀаналъе тархъанлъиги эркенлъиги кьезе гьечӀеблъи.
89
ID: 84192
Гьеб мурадгун гьес жигараб гӀахьаллъи гьабизе байбихьана батӀи-батӀиял конференциябазда, симпозиумабазда, мажлисазда ва данделъабазда, масала, Азиялъул ва Африкаялъул Улкабазул Конференция , Бандунгалъул Конференция ва гь.ц.
90
ID: 84194
Европаялда Кавказалъул мугьажирзабаз риччалел рукӀарал бюллетеназдаги, журналаздаги, мажмугӀаздаги рахъулаан гьесул гӀемерал макъалабиги.
91
ID: 84195
Гьеб гӀуцӀиялъе аслияб гӀилла букӀана КӀиабилеб дунялалъул рагъдаса хадуб Турциялдаги гьениб бугеб Шималияб Кавказалъул диаспораялдаги кӀудиял хиса-басиял ккей.
92
ID: 84196
ТӀоцебесеб иргаялда гьел рукӀана немцазул асирлъудаса хадур, Сталинил режималдасаги хӀинкъун, Кавказалде тӀад руссинчӀел цӀиял мугьажирзаби.
93
ID: 84197
МацӀги хӀалги лъаларел, лъалев чиги гьечӀел гьел гӀадамазе цӀакъ захӀмат букӀана апараглъиялда цӀияб гӀумру гӀуцӀизеги чияр жамагӀаталда жаниб жидерго бакӀ батизеги.
94
ID: 84198
Гьеб гуребги, хӀажат букӀана мугьажирлъиялда гӀураб цӀияб гӀелалъе тарбияги лъайги кьезе, гӀолохъанал ясаздаги васаздаги Кавказалъул бахӀарчияб тарихги, бечедаб культураги, умумазул камилаб гӀамал-хасиятги малъизе ва гьезда гьеб бичӀчӀизабизе.
96
ID: 84200
Гьенир рахъулаан диаспораялъул ва Кавказалъул гӀумруялъул батӀи-батӀиял темабаздасан хъварал макъалабиги, репортажалги, мугьажирзабазул ракӀалдещвеялги, фольклориялгун адабиял асаралги ва гь.ц.
97
ID: 84201
Заман анагӀан Турциялда бугеб Кавказалъул диаспораялда цере гӀумруялъ лъолел рукӀана цӀия-цӀиял масъалабиги тӀалабалги.
98
ID: 84202
Гьел тӀалабазе кьолел жавабазул цояб хӀисабалда букӀана МухӀамад-СагӀид Шамилил пикруялда рекъон ва гьесул кӀудияб хӀаракаталдалъун 1978 соналъ Истамбулалда рагьараб «Шамилил лъайкьеялъулаб ва культурияб фонд».
99
ID: 84203
Пайда щиб, цӀалудехун букӀараб хӀасраталда цадахъ гьесул букӀинчӀо жиндирго пикраби хъван загьир гьарулеб гъираги.
100
ID: 84204
Энциклопедияб лъайги, лъикӀаб гӀакълуги ва мантӀикъги букӀаниги гьесие бокьулароан хъвадаризе, къалам кодобе босизе.
101
ID: 84205
Амма кин букӀаниги МухӀамад-СагӀидихъа хъван бахъана цо чанго тӀехьги брошюраги: «Кавказалъул магӀарулал» (Париж, 1930. - франг мацӀ), «Кавказалъул вакиласул гара-чӀвари» (Дамаск, 1956. - гӀараб мацӀ), «КъватӀисел туркал ва социализм» (Истамбул, I97I. - турк мацӀ).
102
ID: 84206
Гьел гурелги, 1998 соналъ Истамбулалда турк мацӀалда басмаялда бахъана ЖахӀпар Барласица данде гьабураб МухӀамад-СагӀидил публицистикиял макъалабазул «ЖугьутӀазул дагӀбаги Палестинаялъул проблемаги» абураб тӀехьги.
103
ID: 84207
Гьелдаго цадахъ гьесул гӀемерал макъалабиги хъварал жалги рахъана Турциялъулги батӀи-батӀиял улкабазулги мажмугӀаздаги, журналаздаги, газетаздаги.
105
ID: 84209
Гьенире данде гьарун рукӀана дунялалъул цо-цо мацӀазда хъварал цӀакъ къиматал тӀахьал.
106
ID: 84210
Абизе ккола, тӀабигӀатияб сахлъиялъ гьесие рес кьолаан хӀатта ункъого сон бараб мехалъгицин, цӀороберал рачӀого, тӀахьал цӀализе.
107
ID: 84212
Гьениб Зам-зам лъедухъ какие чурулаго, гьев, лъавудаса ун, гӀодове речӀана ва цӀакъ захӀматго бетӀер бекана.
108
ID: 84213
КигӀан квеш вугониги, СагӀуди ГӀарабистаналда хвезе бокьичӀев МухӀамад-СагӀидица тӀалаб гьабуна жив хехавун Истамбулалде вачине.
109
ID: 84214
Рокъове тӀад вуссун гьес бана цо чанго къо ва 1981 соналъул 21 марталда Истамбулалъул больницаялда хвана.
110
ID: 84215
Гьедин лъугӀана Шамил имамасул васасул вас МухӀамад-СагӀидил рахӀатхвараб, хӀалуцараб, гӀемерал лъугьа-бахъиназ бечед гьабураб гӀумру.
111
ID: 84216
Жинцаго жиндаго цебе лъураб кӀудияб мурадалъе, анишалъе гӀоло тӀамураб гьеб гӀумруялъ, гьаб дуниял тезегӀан, цогидаб жоялде буссине течӀо гьесул пикруги ракӀги.
112
ID: 84217
Гьелъ батизе ккола МухӀамад-СагӀидил киданиги букӀинчӀеб я хъизан, я лъимал.
114
ID: 84219
Нахъе наслу течӀого, дуниялалдаса ратӀалъана гьесул кӀиялго яцалги-Нажабатги Нажияги.
116
ID: 84221
Гьесул цӀаралда сверухъ жеги руго хӀакъикъиялги гьересиялги харбалги биценалги.
117
ID: 173643
Гьединлъидал гьес гӀумру тӀамуна цӀакъ ургъун, гьелъул щибаб рахъалъул хӀисаб гьабун, гӀемер къадруяб къагӀидаялда.
118
ID: 173644
«Черхалъулги гӀамал-хасияталъулги рахъалъ гьев цӀакъ релълъарав вукӀана жиндирго инсудаги кӀудадаги.
119
ID: 173649
Амма Дагъистаналдаги Кавказалъул цогидал бакӀаздаги байбихьараб жанисеб рагъалъ цӀияб пачалихъалъул бутӀрул: ХӀоцоса Нажмудин, Узун-хӀажи, Хъайтмаз ГӀалиханов ва гь.ц.
120
ID: 173650
тӀамуна тушбабазде, аслияб куцалда генерал Деникинил бетӀерлъиялда гъоркь букӀараб ХъахӀаб Аскаралдаги большевиказдаги данде къеркьей байбихьизе.
121
ID: 173653
Гьединлъидалин гьезул цоясул-Узун-хӀажи шайихасул пикру ккараб Шамил имамасул хутӀарав варис, гьесул бищун гьитӀинав вас МухӀамад-Камил Дагъистаналде ахӀизе ва гьев гъазаваталъул бетӀерлъуда тезе.
122
ID: 173654
1920 соналъул II маялда Веденоялда аскӀоб бугеб Кайшиюрт росулъ тӀобитӀун букӀана Узун-хӀажица ахӀараб кӀудияб мажлис.
123
ID: 173665
Дагъистаналда бугеб ахӀвал-хӀалги лъазабун, ва, жив кӀодолъунги унгтунги вугин гьединаб кӀудияб ва къадруяб вазипа тӀаде босизеян, гӀиллаги бачун, жиндирго бакӀалда гьес Дагъистаналде витӀана жиндир цохӀо вугев вас, анӀила ичӀго сон барав МухӀамад-СагӀид.
124
ID: 173666
1920 соналъул июнь моцӀалда МухӀамад-СагӀид Шамил Тифлисалде вачӀана ва МугӀрузулаб Республикаялъул бутӀрузухъе рогьил битӀана жив Кавказалде щванилан.
125
ID: 173672
Шамилил васасул вас магӀарулазда жидерго цевехъанлъун вихьаравани, щаклъи гьечӀого, магӀарулазулъ цӀилъизе букӀана гьезул бахьарчияб таваккал...".
126
ID: 173673
Нажмудингун дандчӀвай КӀудияв Шамилил васасул вас Гуржистаналде щун вугилан рагӀараб хабаралъ, магӀарулазда гьоркьоб кӀудияб чӀаголъиги рохелги бижизабуна.
127
ID: 173676
Гьеб данделъиялда гӀахьаллъи гьабуна полковник Хъайтмаз ГӀалихановасги ва цоги чанго офицерасги.
128
ID: 173677
КъватӀисел улкабазул вакилзабигун дандчΙвай Дагъистаналде иналде цеве МухӀамад-СагӀид Шамил дандчӀвана Гуржистаналъул хӀукуматулъул бетӀергунги ва гьеб заманалда Тифлисалда букӀараб Франсиялъул рагъулаб делегациялъул бетӀер полковник Кокгунги.
129
ID: 173687
Умумузул ватӀаналда МухӀамад-СагӀид щварал щинал бакӀазда, Шамил имамасул заманалъ рукӀарал байрахъалги кодор ккун, халкъалъ гьесда кӀудияб дандчӀвай гьабулеб букӀана.
130
ID: 173688
"Большевиказда дандерахъаразул символ хӀисабалда вукӀана къватӀиса вачӀарав Шамил имамасул васасул вас СагӀид-бек.
131
ID: 173694
Амма 1920 соналда Азербайжаналдаса Дагъистаналде бачӀараб БагӀар Аскаралъул кумекалдалъун бакӀалъул большевиказул къуватаз жанисеб рагъулъ бергьенлъи босана ва I92I соналъ Дагъистаналда Совет хӀукумат щулалъана.
132
ID: 173695
Турциялде тӀад вуссин МагӀарухъ большевиказул хӀукумат бергьун хадуб, МухӀамад-СагӀид Шамилица I92I соналъул март моцӀалда Дагъистан тезе ккана.
133
ID: 173707
ТӀокӀаб данде гьабизе рес гьечӀеб гьеб хазина, Варшаваялде тӀаде бомбаби рехулаго, бухӀун тӀагӀана.
134
ID: 173719
Гьелдаго цадахъ партиялъ цебелъун букӀана масъала ВатӀаналдаса рикӀкӀад, мугьажирлъиялда ругел Кавказалъул магӀарулазул маданиятги, культураги, тарихги, мацӀги ва гь.ц.
135
ID: 173720
цӀунизе гӀололъун хӀажатал тадбирал гьаризеян; гӀолохъанаб гӀелалъе миллияб кьучӀалда лъай ва тарбия кьезеян; гӀолилал васалги ясалги жигараб политикияб гӀумруялде гъорлъе рачине ва букӀинисеб къеркьеялъе гьел хӀадур гьаризеян.
136
ID: 173732
Гьенир цогидал авторазул камилал макъалабазда гьоркьор рукӀунаан МухӀамад-СагӀид Шамилил макъалабиги.
137
ID: 173733
Кавказалъул халкъазул тӀалабалда 30-абилел соназда МухӀамад-СагӀид Шамил щвана Европаялъулги ГӀагараб Бакъбаккулги пачалихъазде.
138
ID: 173735
Гьедин, МухӀамад-СагӀидил жигараб гӀахьаллъигун, гӀуцӀун рукӀана мугьажирзабазул жамагӀатал: «Англия-Кавказ» (Лондон, I93I), «Кавказ» (Сирия, 1934), «Черкесазул вацлъи» (Египет, 1934) ва гь.ц.
139
ID: 173736
Исламияб комитеталъул вакиллъун Гьелдаго цадахъ гьев дандчӀвана батӀи-батӀиял пачалихъазул бутӀрулгунги гӀахьаллъана халкъаздагьоркьосел конференциябаздаги данделъабаздаги.
140
ID: 173743
Гьеб организациялъул хӀалтӀулъ аслиял рахъазул цояблъун букӀана дунялалъул щибаб бакӀалда зулмуялда гъоркь ругел бусурманал халкъазе кумек ва квербакъи гьаби.
141
ID: 173744
Гитлергун дандчӀвай 1939 соналъ байбихьараб КӀиабилеб дунялалъул рагъалъ ахир лъуна Польшаялдаги, Чехословакиялдаги Европаялъул цогидал улкабаздаги рукӀарал Кавказалъул мугьажирзабазул жамгӀиябгун политикияб ва культуриябгун рухӀияб гӀумруялъеги гьезул партиялъул ва жамагӀатазул хӀаракаталъеги.
142
ID: 173747
Кавказги гьеб гурел цогидал бакъбаккул ракьалги жидерго кверщаликье рачине, гьезие идара гьабизе гӀололъун немцаз Розенбергил нухмалъиялда гъоркь гӀуцӀана хасаб министерлъи.
143
ID: 173748
1942 соналъ Алманиялъул къватӀисел ишазул министерлъиялъ, Кавказалъул суалал тӀадкъазеян, МухӀамад-СагӀид Шамил ахӀана Берлиналде.
144
ID: 173751
Гьезулги жиндирги планал данде кколареллъи бичӀчӀараб мехалъ, МухӀамад-СагӀид Шамил, немцазул планаздаса инкарги гьабун, 1942 соналъ Турциялде тӀад вуссана.
145
ID: 173752
Кавказ эркенлъиялъул масъала халкъаздагьоркьоб борхизаби Рагъдаса хадуб, "цӀорораб рагъул" соназда МухӀамад-СагӀид Шамилица хӀукму гьабула Кавказалъул эркенлъиялъул масъала халкъаздагьоркьосеб даражаялде борхизабизе.
146
ID: 173754
Гьениб гьес кидаго борхулаан бусурманал халкъал эркенлъизе гӀоло исламиял хӀукуматазги организациябазги матералиябгун моралияб кумек гьабизе ккеялъул суал.
147
ID: 173755
50-абилел соназда МухӀамад-СагӀид Шамил цо-цо цевевахъунаан «Эркенлъи» ва «Эркенаб Европа» радиоялдасан Совет пачалихъалде, коммунистазул режималде данде пропагандаялъулаб гара-чӀваригун.
148
ID: 173773
Гьесда эркенго лъалаан магӀарул, гӀараб, гӀурус, ингилис, турк ва франг мацӀал.
150
ID: 173785
Амма, кин батаниги, ватӀан тун арал аза-азар мугьажирзабазулго гӀадин, МухӀамад-СагӀид Шамилил гӀумруги хӀаракатги ккола Дагъистаналъул тарихалъул бутӀалъун ва, цо рахъалдасан балагьун, цо коцотӀа борцун, цо пикруялда хадур рилълъун, гьезие къимат кьезе бегьуларо ва бажароларо.